Các Vị Thánh Mẫu

Home / Chầu văn - Âm nhạc tín ngưỡng / 3 hệ thống làn điệu đặc trưng trong hát Chầu

3 hệ thống làn điệu đặc trưng trong hát Chầu

Ở bài viết trước, tinnguongthomau.com đã giới thiệu với các bạn về các điệu và tiết tấu cơ bản trong hát Chầu. Hôm nay chúng tôi sẽ cũng các bạn tìm hiểu về cụ thể về 3 làn điệu đặc trưng: Dọc – Cờn – Xá trong trong nghi lễ Chầu văn.

Làn điệu Dọc

Điệu Dọc được hát theo nhịp đôi. Lời ca theo thể thơ song thất lục bát và được hát theo nguyên tắc vay – trả nên còn gọi là “Dọc gối hạc”.
Nếu hát từng câu lục bát hoặc song thất thì gọi là nhất cú. Nếu hát liền hai câu song thất lục bát thì gọi là nhị cú. Dọc gồm có 2 loại: Dọc Bắc và Dọc Nam.
– Dọc Bắc: tính chất khúc chiết, đĩnh đạc, thường được hát khi người hầu bóng thay trang phục ngay sau điệu Nâng bóng mở đầu và trong các giá hàng Quan, ông Hoàng, hàng Cậu.
– Dọc Nam: thường được chơi với tốc độ chậm rãi, thanh thản. Với tính chất buồn man mác, làn điệu Dọc Nam thường xuất hiện trong các giá cô Bơ, cô Chín và các giá ông Hoàng Mười, Hoàng Bẩy, Hoàng Bơ. Tuy đàn Nguyệt vẫn lên theo dây bằng (xon-đô) nhưng giai điệu của Dọc Nam đã chuyển sang thang âm điệu Vũ (Rê Vũ).

Âm vực vừa của làn điệu Dọc vừa phải, không quá rộng, phù hợp với nhiều loại giọng. Các làn điệu Dọc thường dùng nhịp đôi. Sau mỗi khổ hát Dọc là một đoạn nhạc lưu không (khổ lưu không thường không được dài quá hai lần khổ hát). Làn điệu dọc thường sử dụng tiết tấu đảo phách, âm hình đơn giản: đen, đơn, kép…

Làn điệu Cờn

Đặc điểm chung của nhóm làn điệu đặc trưng – Cờn là tính chất duyên dáng, đượm vẻ buồn man mác, được dùng chủ yếu trong các giá Thánh nữ miền xuôi. Tuy nhiên, trong nhóm cũng có làn điệu mang dáng dấp vui tươi, khỏe khoắn như Cờn Xuân. Thể thơ được sử dụng ở đây là thơ lục bát hoặc song thất lục bát với lối phổ thơ vay – trả.

Nhóm Cờn được phân làm nhiều loại: Cờn Bắc, Cờn Nam, Cờn Xuân, Cờn Oán và Cờn Huế. Trong đó có 2 nhóm phổ biến là: Cờn Xuân – tính chất âm nhạc trữ tình, tự sự, giai điệu mượt mà và Cờn Oán – tính chất âm nhạc buồn, ai oán.

Cũng giống với làn điệu Dọc, âm vực của làn điệu Cờn không quá rộng (trong vòng 2 quãng tám), thuận lợi với nhiều giọng hát, đặc biệt đối với giọng nam trung, nữ trung. Tiết tấu của làn điệu Cờn cũng thường sử dụng đảo phách. Do tính chất âm nhạc trong tín ngưỡng Tứ phủ, nhóm các điệu Cờn thường được dùng trong hát Văn các giá Thánh Cô (vùng đồng bằng). Ngoài ra, Cờn còn được sử dụng trong hát Văn thi, Văn thờ… nhất là trong các bản Văn Mẫu.

Ưu điểm là giai điệu mềm mại (nhiều dấu luyến), đậm tính trữ tình, kĩ thuật thanh nhạc không quá phức tạp… được nhiều người ưa thích.

Làn điệu Xá

Làn điệu Xá có tiết tấu nhanh, vui nhộn, tính chất âm nhạc trữ tình, tự sự, hay thay đổi đột ngột, nhịp điệu thường là tự do. Tiết tấu của Xá tương tự như loại nhịp một, nhưng cấu tạo bộ gõ khác nên tạo nên âm sắc khác phù hợp với giai điệu (thanh La được đặt trên mặt trống, có thêm một số đồng xu để tạo nên âm sắc đặc biệt).

Điệu Xá thường được dùng trong hát văn hầu và hát văn thi. Trong các cuộc thi hát văn, các điệu Xá thường bộc lộ được rất rõ tài năng cũng như kĩ thuật diễn tấu của cả cung văn và người đệm đàn Nguyệt. Đoạn lưu không dạo đầu và dạo giữa là nơi kĩ xảo của “tay đàn” được phô diễn, những kĩ thuật nâng cao như chạy ngón, móc, vê (tremolo)… được thể hiện trọn vẹn trong phần này. Trong làn điệu đặc trưng này, cung văn cũng có cơ hội thể hiện rõ kĩ thuật thanh nhạc thuần túy của mình (từ hát liền tiếng – legato đến kĩ thuật xử lý cường độ âm thanh…).

Gần với âm vực của điệu Cờn và điệu Dọc, âm vực của điệu Xá hoàn toàn phù hợp với kĩ thuật thanh nhạc cơ bản (không quá rộng, không quá trầm, cao…), tiết tấu đơn giản, dễ nhớ, nhiều đối tượng có thể hát được.

 

About admin

Tin tức liên quan

[Bản văn] Ông Hoàng Chín (Quan Hoàng Chín Cờn Môn)

[Bản văn] Ông Hoàng Chín (Quan Hoàng Chín Cờn Môn)

Bản văn Ông Hoàng Chín Hương một triện lòng thành kính tiến Cung thỉnh mời …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *