336 lượt xem

Nỗ lực hồi sinh nghệ thuật ca trù

Sau 12 năm được UNESCO ghi danh, cùng với sự quan tâm của tỉnh, đặc biệt là nỗ lực, tâm huyết và ý thức trách nhiệm của các thành viên câu lạc bộ ca trù trong tỉnh, di sản ca trù Bắc Ninh đang dần được hồi sinh. 

Ngày nay, ca trù Bắc Ninh tuy không còn rộn ràng sênh phách như thuở trước nhưng vẫn có một sức sống tiềm tàng và đang được các thành viên trong CLB, nhóm ca trù nỗ lực hồi sinh. Toàn tỉnh có 3 địa phương duy trì sinh hoạt ca trù là Thanh Khương (Thuận Thành), Tiểu Than (Gia Bình), Thượng Thôn (Yên Phong). Gần đây một số câu lạc bộ, nhóm ca trù tự phát và từng bước có những hoạt động giao lưu, biểu diễn và tham gia các liên hoan hội thi nghệ thuật quần chúng các cấp như: Nhóm ca trù Kinh Bắc (thành phố Bắc Ninh), nhóm ca trù Ngọc Khám ở Gia Đông, Thuận Thành… Hiện có gần 100 người tham gia sinh hoạt trong các CLB ca trù, tuy nhiên độ tuổi trung bình đều ở ngưỡng trên 60 tuổi, rất ít hội viên trẻ. Bằng những nỗ lực không ngừng, các ca nương, kép đàn của các địa phương có di sản ngày càng ý thức trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ và góp phần đưa ca trù ra khỏi tình trạng bảo vệ khẩn cấp.
Theo bà Ngọc Lương, Trưởng phòng Nghệ thuật quần chúng, Trung tâm Văn hóa tỉnh: Cùng với mở lớp truyền dạy, Trung tâm Văn hóa tỉnh triển khai thực hiện một số hoạt động như xây dựng Kế hoạch dự kiến tổ chức Liên hoan hát ca trù tỉnh Bắc Ninh năm 2020, 2021; xây dựng một số chương trình tham gia các kỳ liên hoan hát ca trù toàn quốc; các tiết mục biểu diễn phục vụ nhân dân các dịp lễ hội; hướng dẫn các CLB, đội, nhóm ca trù duy trì hoạt động, thường xuyên luyện tập, giao lưu; xây dựng tiết mục ca trù tham gia các liên hoan, hội thi, hội diễn văn nghệ các cấp.
Đặc biệt, thông qua các lớp truyền dạy, học viên được các nghệ nhân, giảng viên đến từ Viện Âm nhạc Việt Nam truyền dạy cách chơi đàn đáy, biết sử dụng phách và các thể cách ca trù, được thực hành trên đàn đáy, trống, phách tại lớp. Qua chương trình biểu diễn báo cáo của học viên ở 2 khóa học, các học viên phần nào tái hiện nét độc đáo của nghệ thuật ca trù qua các tiết mục đặc sắc như “Gửi thư”, “Xẩm huê tình”, “Đào hồng đào tuyết”, “hát múa Bỏ bộ”…

Khác với các loại hình âm nhạc khác, ca trù kén cả người nghe lẫn người học. Một ca nương theo học ca trù phải mất rất nhiều thời gian và công sức khổ luyện mới có thể vừa hát vừa gõ phách thuần thục. Từng hai lần về truyền dạy ca trù cho các câu lạc bộ ở Bắc Ninh, ca nương Nguyễn Kim Ngọc, giảng viên Viện Âm nhạc (Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) chia sẻ: Tôi rất xúc động trước tình yêu ca trù của các cô bác học viên Bắc Ninh. Phải rất yêu say ca trù thì các cô bác mới lặn lội từ Thuận Thành, Yên Phong lên thành phố Bắc Ninh tham gia lớp học. Song để hát được ca trù đòi hỏi quá trình kiên trì luyện tập, tích lũy lâu dài, bền bỉ. Có những người hát Quan họ hoặc thanh nhạc rất tốt nhưng khi tiếp xúc với hát ả đào vẫn thấy khó. Học ca trù không thể tính bằng buổi hoặc bằng tháng, ngày mà phải chuyên tâm nhiều năm mới có thể gọi là biết về nghề. Tôi luôn cố gắng để có thể truyền đạt được nhiều nhất vốn liếng của mình cho các học viên Bắc Ninh.
Có năng khiếu, được đào tạo âm nhạc bài bản và say mê các loại hình diễn xướng dân gian truyền thống như Quan họ, chèo, chầu văn… nhưng khi bước vào thế giới của đàn, phách ca trù, ca sĩ Chu Phương Anh vẫn cảm thấy thực sự là một thử thách. Chị tâm sự: Tham gia lớp học, chúng tôi được say sưa trong âm thanh trầm đục của đàn đáy, trong tiếng trống chầu tom chát, đắm đuối trong tiếng hát của các đào nương… Sau mỗi khóa học, mỗi học viên đều có thể hát được một vài thể cách nhưng để có thể tự tin biểu diễn phục vụ công chúng khán giả, nhất là trước những người có nghề thì chúng tôi phải thường xuyên, bền bỉ, kiên trì luyện tập và thực sự say mê hơn nữa.
Việc UNESCO đưa ca trù của nước ta vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể thế giới cần bảo vệ khẩn cấp là sự khẳng định giá trị của di sản đối với nhân loại. Thời gian qua Bắc Ninh có nhiều cố gắng bảo vệ di sản ca trù, song trước những thách thức của đời sống đương đại, di sản này vẫn đang đối mặt với rất nhiều khó khăn. Ngay ở chính những cái nôi của nghệ thuật ca trù, việc giữ nghề cũng khá nhọc nhằn như: Thiếu kinh phí hoạt động, thiếu cả những nhạc cụ phục vụ luyện tập, sinh hoạt như đàn đáy, trống chầu, phách… CLB ca trù Thượng Thôn (Yên Phong), CLB Tiểu Than (Gia Bình) chỉ có một cây đàn đáy cũ, một chiếc trống chầu và vài bộ phách do các thành viên tự đóng góp mua từ cách đây nhiều năm. Ca nương, kép đàn tuy có được một vài người trẻ kế cận song số lượng không nhiều và không gắn bó lâu bền. Một số nghệ nhân có khả năng truyền dạy thì tuổi cao, sức yếu. Không gian diễn xướng thực hành cũng khó khăn, thiếu vắng khán giả…
Để ca trù sớm được đưa ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và có được sức sống mới trong đời sống đương đại, các cấp ủy Đảng, chính quyền cũng như cơ quan quản lý cần tiếp tục tham mưu ban hành cơ chế, chính sách phù hợp để huy động được nguồn lực hỗ trợ nghệ thuật ca trù phát triển; quan tâm công tác nghiên cứu sưu tầm, lưu trữ tư liệu về ca trù; có chế độ tôn vinh, đãi ngộ các nghệ nhân, tạo động lực cho họ nuôi dưỡng đam mê, nhiệt huyết với ca trù và truyền lửa cho những thế hệ kế tiếp. Bên cạnh đó, chú trọng đầu tư kinh phí mua sắm trang thiết bị, đạo cụ, trang phục… phục vụ công tác truyền dạy, tập luyện, hoạt động thực hành biểu diễn; tổ chức các liên hoan, hội thi, hội diễn; mở lớp truyền dạy đàn và hát ca trù cho thế hệ trẻ.
Một vấn đề quan trọng khác đặt ra là phải tạo không gian diễn xướng cho ca trù tiếp cận gần gũi với nhiều đối tượng khán giả. Đó có thể là kết hợp diễn xướng ở các điểm du lịch, di tích, không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng… Từ đó giới thiệu, phổ biến vẻ đẹp ca trù với công chúng, giúp họ có thêm cơ hội tiếp xúc, hiểu biết về đàn, phách, các thể cách ca trù và khơi dậy tình yêu với loại hình nghệ thuật độc đáo, vừa dân gian, vừa bác học này.

Thẻ tìm kiếm: